Podstawą gospodarczą społeczeństw paleolitycznych było łowiectwo i zbieractwo. W najwcześniejszych okresach rozwoju społeczeństwa ludzkiego występowała przewaga zbieractwa nad łowiectwem, które dopiero w miarę wytworzenia wyspecjalizowanej broni łowieckiej stało się podstawową dziedziną gospodarki społeczeństw paleolitycznych. Pierwszą bronią łowiecką były bolasa, znane jeszcze z kultur otoczakowych, następnie wprowadzony został oszczep (poczynając od paleolitu środkowego), a w końcu łuk. W paleolicie górnym wprowadzono też miotacze oszczepów. Polowano przede wszystkim na wielkie ssaki, przy czym istniała specjalizacja poszczególnych grup ludności w polowaniach na określone gatunki zwierząt. W paleolicie środkowym i na początku górnego występują grupy ludności wyspecjalizowane w polowaniach na niedźwiedzie jaskiniowe, natomiast później pojawiają się grupy ludności wyspecjalizowanej w polowaniach na mamuty, konie, bizony lub renifery. Grupy ludności wczesnej fazy górnego paleolitu, zamieszkujące na Dolnym Śląsku w okolicach Złotoryi, w jaskiniach na górze Połom, zajmowały się przede wszystkim polowaniami na czytaj dalej

Poczynając od XII tysiąclecia p.n.e. rozpoczyna się ostateczna recesja lądolodu z Niżu Europejskiego związana z jego wytapianiem, a Bałtyk uwolniony od lodów staje się znów morzem, połączonym z Morzem Północnym i Oceanem Północnym. Na uwolnionych od lodu terenach Niżu pojawiają się pionierzy cywilizacji w postaci gromad łowców reniferów, szczególnie w chłodniejszych okresach zwanych dryasowymi”. Zasiedlenie Niżu następowało w kilku falach, przy czym znaczne nasilenie ruchów migracyjnych obserwujemy w cieplejszej oscylacji Alleród w ciągu X tysiąclecia p.n.e. Ekspansje ludności schyłkowopałeolitycznej postępowały z jednej strony z południowego zachodu, skąd napływa ludność późnej kultury magdaleńskiej, wykształcając szereg grup nazywanych Federmesser (od niemieckiej nazwy narzędzia w rodzaju noża z łukowato zatępionym tylcem), a także specjalne kultury wykształcone też na podłożu kultury magdaleńskiej, przy udziale innych jeszcze oddziaływań ? jak kultury hamburska i ahrensburska (nazwy pochodzą od stanowisk z okolic Hamburga) oraz lyngbijska (od stanowiska Norre Lyngby w Danii). Inne grupy ludności czytaj dalej

Przejście od paleolitu środkowego do górnego możemy śledzić jedynie poza terenami Polski, szczególnie w Europie Zachodniej oraz w krajach śródziemnomorskich i na Bliskim Wschodzie. Na terenie Polski występuje dyskontynuacja pomiędzy kulturą środkowego i górnego paleolitu. Kultura górnego paleolitu jest związana z człowiekiem współczesnym ? Homo sapiens. Był on twórcą trzech kultur pojawiających się w okresie pomiędzy 36 000 29 000 lat p.n.e. na naszych ziemiach. Pierwszą z tych kultur była kultura oryniacka (nazwa pochodzi od stanowiska Aurignac, dep. Lot-et-Garonne, Francja), której pierwsze ślady, wyprzedzające jeszcze XL tysiąclecie p.n.e., zostały wykryte na Bliskim Wschodzie (Jabrud koło Palmyry w Syrii). Prawdopodobnie z tego terenu kultura oryniacka rozpowszechniła się w całej prawie Europie. Jej cechą charakterystyczną jest użytkowanie kościanych grotów oszczepów (tabl. I 4,5) oraz specyficznych narzędzi kamiennych wykonywanych z wiórów, takich jak drapacze wysokiej formy, noże wiórowe, rylce. Ludność tej kultury zamieszkiwała zarówno w jaskiniach ? np. Jaskinia Mamutowa w Wierzchowiu, woj. Kraków, b. pow. Kraków) ? czytaj dalej

Najstarsze znaleziska archeologiczne na ziemiach polskich pochodzą ze schyłku przedostatniego interglacjału oraz z okresu przedostatniego zlodowacenia. W epizodach cieplejszych podczas tego zlodowacenia dotarły na nasze ziemie grupy ludności dolnopaleolitycznej, pokrewnej ludności wytwarzającej narzędzia odłupkowe. Siady obozowisk tych grup ludzkich, niestety poważnie zniszczonych przez nasunięcia lodowca kontynentalnego, odkryto w Raciborzu-Studziennej, Bieńkowicach i kilku innych miejscowościach na terenie Górnego Śląska. Ludność ta stosowała bardzo prymitywną technikę otrzymywania odłupków krzemiennych, które przerabiano na narzędzia skrobiące i tnące. Ponadto znamy ślady ognisk, świadczące o umiejętności niecenia ognia. Pod koniec przedostatniego zlodowacenia pojawiają się pierwsi mieszkańcy w jaskiniach Jury Krakowsko-Wieluńskiej. Siady takich obozowisk odkryto w najniższych warstwach Jaskini Nietoperzowej „. Jerzmanowicach, woj. Kraków (b. pow. Olkusz) oraz w Piekarach pod Krakowem. Ludność ta znała wyżej rozwiniętą technikę łupania krzemienia, polegającą na umiejętności przygotowywania rdzenia, celem uzyskania czytaj dalej

Najstarsze narzędzia kamienne odkryto łącznie ze szczątkami kostnymi australopiteków, przede wszystkim w Afryce Środkowo-Wschodniej. Stanowiska zawierające prymitywne narzędzia wykonane przez odbicie kilku odłupków na obwodzie otoczaka kamiennego odkryto w dolinie rzeki Omo na granicy Etiopii i Kenii, których wiek określono metodą argonowo-potasową na ponad 3 miliony lat. Rozwój narzędzi otoczakowych w okresie od 1 min 700 tys. lat do ok. 500 000 lat temu możemy prześledzić w wąwozie Olduwai na granicy Kenii i Tanzanii. Prymitywne kultury narzędzi otoczakowych nie były ograniczone tylko do terenu Afryki. Prawie tak samo starożytne ślady kultury narzędzi otoczakowych odkryto ostatnio na śródziemnomorskim wybrze- zu Francji w jaskini Vallonet koło Mentony oraz w dolinie rzeki Tet,także na południu Francji. W okresie wczesnego plejstocenu, poprzedzającego jeszcze rozprzestrzenienie lodowców kontynentajnych, członek pierwotny wytwarzający narzędzia otoczakowe docierał także do środkowej Europy. Ślady kultury otoczakowej datowane metodą paleozzagnetyczną na ponad 650 000 lat znamy też z terenu Czechosłowacji Stranska skala koło Brna oraz czytaj dalej

W okresie schyłkowego pliocenu następuje oddzielenie form przedludzkich od wspólnego pnia Naczelnych. Z Afryki Południowej i Wschodniej znamy szczątki gatunku nazwanego austrałopitekiem, który możemy uważać za przodka człowieka, a także twórcę najdawniejszych narzędzi kamiennych. W obozowiskach australopiteków datowanych na ponad 3 min lat znaleziono bowiem pierwsze, najprymitywniejsze narzędzia wytwarzane z otoczaków kamiennych. Australopiteki odznaczały się postawą wyprostowaną, wzrostem ok. 150 cm, niewielką pojemnością mózgu (ok. 450 – 600 cm3). Pod względem wyglądu zewnętrznego przypominały trochę szympansa, posiadając jednak już wiele cech ludzkich, jak wspomnieliśmy: postawę wyprostowaną, ludzki chód dwunożny, uzębienie zbliżone do człowieka współczesnego. Około 600 000 lat temu następuje wykształcenie się kolejnego gatunku, jeszcze bliższego człowiekowi, zwanego pitekantropem. Znaleziska kostnych szczątków tego gatunku pochodzą z Azji Południowo- Wschodniej, Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej oraz z Europy. Pitekantrop różnił się od australopiteków przede wszystkim budową czaszki; której pojemność czytaj dalej

W okresie ostatniego miliona lat, który nazywamy plejstocenem zachodziły bardzo poważne przemiany środowiska geograficznego, związane przede wszystkim ze zmianami klimatu, następującymi cyklicznie. ‘Zmiany te doprowadziły w wyniku ochłodzenia klimatu do pokrycia dużej części północnej półkuli lodowcami kontynentalnymi oraz do znacznego zwiększenia zasięgu lodowców górskich. Okresy rozprzestrzenienia lodowców i ochłodzenia klimatu nazywamy glacjałami, zaś kresy całkowitego zaniku lodowców kontynentalnych ? iuterglacjałami. W obrębie glacjałów można wyróżnić chłodne stadiały i nieco cieplejsze ? tuterstadiały. Ogólnie wydziela się cztery okresy glacjalne przedzielone okresami interglacjalnymi. Okresy te nazywane są od zasięgów lodowców alpejskich lub zasięgu lodowców kontynentalnych: 1; zlodowacenie (glacjał) ? szczeciński lub Giinz (nazwy zlodowaceń alpejskich pochodzą od rzek, po które sięgały lodowce alpejskie) od ok 800 tys. lat do 540 tys. lat; 2} interglacjał Giinz-Mindel od ok. 540 480 tys. lat; 3)    zlodowacenie południowopolskie lub krakowskie, zwane też w Alpach mindelskim, które trwało od ok. 480 do 430 czytaj dalej