W ciągu II wieku p.n.e., zwłaszcza zaś w jego drugiej połowie, zachodzą na całym niemal obszarze Europy doniosłe przemiany polityczne, gospodarcze i kulturowe. Jest to okres, gdy Republika Rzymska po ostatecznym zwycięstwie nad Macedonią i Kartaginą oraz podboju Grecji i zdobyciu dominującej pozycji na hellenistycznym Bliskim Wschodzie staje się niepodzielnym panem cywilizowanego świata śródziemnomorskiego i rozpoczyna, na razie dość sporadyczną, penetrację w głąb kontynentu europejskiego — zwłaszcza na tereny zajęte przez Celtów (podbój Galii Narbońskiej, tj. dzisiejszej południowej Francji, ok. 120 roku p.n.e., wyprawy na obszary Półwyspu Bałkańskiego i wschodnich Alp). Równocześnie na obszarach Środkowej oraz Północnej, a częściowo też Wschodniej Europy następują poważne przesunięcia ludnościowe, których przejawem jest przede wszystkim narastająca ekspansja plemion germańskich rozpoczynających w tym czasie okres swojej największej aktywności. Już pod koniec III wieku p.n.e. pojawiają się na wybrzeżach nadczarnomorskich i nad dolnym Dunajem celtycko-germańscy Bastarnowie oraz germańscy Skirowie. W latach 113-101 p.n.e. czytaj dalej

Siady kultury celtyckiej (lateńskiej) na ziemiach polskich występują w trzech regionach: na Śląsku Środkowym, w południowej części Górnego Śląska i w okolicach Krakowa . Wbrew poglądom niektórych badaczy, chodzi tu niewątpliwie nie tylko o wpływy kulturowe, ale i o osadnictwo celtyckie. Na Śląsku Środkowym archeologiczne ślady Celtów są już uchwytne w.IV wieku p.n.e., czyli w okresie wielkiej ekspansji celtyckiej na teren Europy Środkowej. Kultura lateńska rozwijała się tutaj w ciągu okresu La Tene B i C,. Przejawem jej są przede wszystkim cmentarzyska szkieletowe, występujące na płacie żyznych gleb (głównie czarne ziemie) na południe od Wrocławia — na przestrzeni około 1000 km2. W młodszej fazie, tj. w La Tene Cx pojawiają się tu również groby ciałopalne. Materiały celtyckie ze Środkowego Śląska wykazują dość bliskie powiązania z obszarem Czech i niektórzy autorzy przypuszczali, iż teren ten został skolonizowany przez odłam plemienia Bojów zamieszkującego Czechy. Z osadnictwem celtyckim na Śląsku Środkowym może łączyć się zespół kamiennych rzeźb występujących w masywie Ślęzy —- jak mające analogie w czytaj dalej

Szczególną rolę w dziejach i rozwoju kultury Europy w drugiej połowie I tysiąclecia p.n.e. odegrali Celtowie, zwani też w źródłach rzymskich Gallami. Należeli oni do ludów zachodnioeuropejskich i byli najbliżej spokrewnieni z grupą italską. Ich pierwotne siedziby obejmowały tereny nad górnym Renem i Dunajem. Nad górnym Dunajem lokalizuje Celtów w V wieku p.n.e. Herodot, a wspominają ich również wcześniejsze źródła greckie z VI wieku p.n.e., jak na przykład Hekataios z Miletu. Istnieją dane, iż już w okresie poprzedzającym wielką ekspansję na przełomie V i IV w. p.n.e. Celtowie skolonizowali znaczną część dzisiejszej Francji, poza wybrzeżem śródziemnomorskim, docierając też do Hiszpanii, gdzie wytworzyli mieszany lud Celtyberów, czyli Celto-Iberów, oraz do Brytanii. Nie wykluczona jest również obecność elementów protocełtyckich we wschodniej części Europy Środkowej — na przykład w Czechosłowacji. Około roku. 400 p.n.e. rozpoczyna się wielka, dobrze poświadczona przez źródła pisane, ekspansja Celtów. Pojawiają się oni w tym czasie w północnej Italii, gdzie opanowali Nizinę Nadpadańską, niszcząc znajdujące czytaj dalej

Cechami, które przede wszystkim decydują o odmiennym obliczu kultury pomorskiej, są specyficzne elementy obrządku pogrzebowego. Zmarłych chowano z reguły w grobach płaskich, używane też były jednak sporadycznie kurhany o nasypach kamiennych. Typowy był pochówek w skrzyni zbudowanej z regularnych płyt kamiennych lub wzniesionej z głazów, ale zwłaszcza w młodszej fazie tej kultury występują też groby ze zwykłą tylko obstawą kamienną lub pozbawione wszelkiej konstrukcji kamiennej. Większość grobów skrzynkowych reprezentują pochówki zbiorowe, przy czym liczba popielnic w jednym grobie dochodzi niekiedy do 30. Niektóre z popielnic zawierały ponadto szczątki dwóch lub więcej osób. Ponieważ brak wyraźnych śladów wielokrotnego otwierania tego rodzaju grobów, dostawiania do nich nowych popielnic, możliwe iż chodzi tu o spotykany też u niektórych ludów prymitywnych zwyczaj dłuższego przechowywania szczątków zmarłych i chowania ich dopiero po dłuższym czasie we wspólnym grobowcu. Szczególnie w młodszych fazach kultury pomorskiej występują też groby popielnicowe obsypane stosem, a także groby jamowe. Zanikają w tym czasie czytaj dalej

Do upowszechnienia się na dużą skalę żelaza dochodzi na terenach nad- dunajskich w VII – VI w. p.n.e. Okres ten charakteryzuje się tam wyraźnym postępem w dziedzinie stosunków gospodarczych oraz bujnym rozkwitem kultury. Dużą rolę odegrały tu kontakty ze światem cywilizacji śródziemnomorskiej — z Etruskami oraz z koloniami greckimi,, szczególnie z założoną około roku 600 Massalią (dzisiejsza Marsylia). Na teren wschodniej Francji oraz nad górny Dunaj napływa grecka ceramika czarno- a potem czerwono-figurowa, greckie amfory wskazujące na handel winem, a także greckie i etruskie naczynia brązowe, Proces postępującego zróżnicowania społecznego, a szczególnie ukształtowanie się warstwy arystokracji i władców plemiennych, poświadczają wielkie kurhany, w których zmarli chowani byli w drewnianych komorach z bogatym wyposażeniem, między innymi w importy i złote przedmioty, oraz najczęściej z czterokołowym wozem mającym zapewne znaczenie obrzędowe, a równocześnie będącym symbolem statusu społecznego. Za siedziby takich władców można uznać niektóre z licznie powstających w tym czasie grodów, w których sąsiedztwie czytaj dalej