W połowie III tysiąclecia p.n.e. pojawiają się na naszych ziemiach inne jeszcze plemiona, pochodzące prawdopodobnie z terenów zaodrzańskich. Były to plemiona wykształconej w dorzeczu środkowej i dolnej Łaby tzw. kultury amfor kulistych (nazwa pochodzi od typowej formy naczynia o brzuścu kulistym i krótkiej cylindrycznej szyjce . Kultura ta zajmuje przede wszystkim tereny Niżu, wkraczając jednak częściowo na teren Wyżyn (Śląsk i część Małopolski). Stosunkowo mało zostało dotychczas rozkopanych osad tej kultury. Znamy ją głównie z niewielkich cmentarzysk, złożonych z kilku do kilkunastu grobów, często w postaci kamiennej skrzyni; groby te były wkopywane niekiedy w nasypy dawniejszych grobowców lub pokrywane nasypem rurhanowym . Ludność kultury amfor kulistych zajmowała się głównie hodowlą. Dowodzi tego duża ilość kości zwierząt w stanowiskach tej kultury,jak również istnienie specjalnych pochówków zwierząt, występujących za całym obszarze rozprzestrzenienia tej kultury (np. w Opatkowicach . Dobrem, woj. Włocławek, b. pow. Aleksandrów Kujawski). Pewnym przesunięciom ulega jednak struktura hodowli w omawianej kulturze. W jej czytaj dalej

Przejście od paleolitu środkowego do górnego możemy śledzić jedynie poza terenami Polski, szczególnie w Europie Zachodniej oraz w krajach śródziemnomorskich i na Bliskim Wschodzie. Na terenie Polski występuje dyskontynuacja pomiędzy kulturą środkowego i górnego paleolitu. Kultura górnego paleolitu jest związana z człowiekiem współczesnym ? Homo sapiens. Był on twórcą trzech kultur pojawiających się w okresie pomiędzy 36 000 29 000 lat p.n.e. na naszych ziemiach. Pierwszą z tych kultur była kultura oryniacka (nazwa pochodzi od stanowiska Aurignac, dep. Lot-et-Garonne, Francja), której pierwsze ślady, wyprzedzające jeszcze XL tysiąclecie p.n.e., zostały wykryte na Bliskim Wschodzie (Jabrud koło Palmyry w Syrii). Prawdopodobnie z tego terenu kultura oryniacka rozpowszechniła się w całej prawie Europie. Jej cechą charakterystyczną jest użytkowanie kościanych grotów oszczepów (tabl. I 4,5) oraz specyficznych narzędzi kamiennych wykonywanych z wiórów, takich jak drapacze wysokiej formy, noże wiórowe, rylce. Ludność tej kultury zamieszkiwała zarówno w jaskiniach ? np. Jaskinia Mamutowa w Wierzchowiu, woj. Kraków, b. pow. Kraków) ? czytaj dalej