Zagadnienie gospodarki neolitycznej omówiliśmy już w zasadzie w poprzednich rozdziałach, wskazując na istnienie trzech zasadniczych modeli gospodarki rolniczo-hodowlanej, oprócz ciągle jeszcze reprezentowanych przeżytków gospodarki zbieracko-łowieckiej, w różnym stopniu uczestniczącej w zaspokajaniu potrzeb różnych grup ludności neolitycznej. Pierwszy model reprezentowały społeczeństwa rolnicze z pewnym udziałem hodowli, występujące we wczesnym neolicie. Społeczeństwa te znały intensywną kopieniaczą uprawę roli, skupiającą się na małych terenach uprawnych leżących w dolinach rzecznych. Poważną rolę już wtedy odgrywała gospodarka wypaleniskowa. Z biegiem czasu dochodzi do przejścia od tej intensywnej uprawy kopieniaczej do uprawy ekstensywnej, sprzężajnej, związanej ze znajomością radła drewnianego ciągnionego przez woły. Terenem uprawy stają się rozległe obszary na wysoczyźnie, uzyskane także przez wypalanie lasów. Dopiero pod koniec eneolitu dochodzi do wypracowania trzeciego modelu gospodarki, który wiązał się z dominującą rolą pasterstwa koczowniczego, związanego już z udomowieniem konia oraz z powstaniem nowych czytaj dalej

Stwierdziliśmy poprzednio, że nowe badania archeologiczne wykazały obecność takich elementów kultury materialnej, jak ceramika oraz gładzone i przewiercane wyroby kamienne jeszcze u niektórych społeczeństw paleolitycznych i mezolitycznych. Tak więc w pełni wiarygodnym kryterium dla wyróżnienia epoki neolitu jest jedynie typ gospodarki wytwórczej, obejmującej uprawę roślin i hodowlę zwierząt. Na terenie Bliskiego Wschodu, Anatolii i Bałkanów wprowadzenie nowych dziedzin gospodarki wyprzedziło pojawienie się ceramiki i kamiennych narzędzi gładzonych. Na tych terenach neolit właściwy był poprzedzony okresem tzw. neolitu preceramicznego, który rozpoczął się na Bliskim Wschodzie jeszcze w XI tysiącleciu p.n.e., w Anatolii ? w VIII tysiącleciu, na Bałkanach natomiast w VII tysiącleciu p.n.e. Z południa nowe typy gospodarki ulegają rozprzestrzenieniu do basenu środkowego Dunaju, skąd ? już równocześnie z początkami ceramiki ? docierają w V tysiącleciu na nasze ziemie wraz z ludnością tzw. kultury ceramiki w s t ę gowej rytej. Początki hodowli roślin możemy wiązać z płaskowyżami Bliskiego i Środkowego Wschodu, gdzie zaczęto czytaj dalej